Geopolitiek domineert marktsentiment ● staatsrentes lopen wereldwijd op ● aandacht gaat uit naar de Fed

De zomer lijkt inmiddels definitief voorbij. Niet alleen omdat de ochtenden weer wat frisser aanvoelen, maar vooral omdat de markten zich weer gedragen zoals ze dat na de vakantie graag doen: zich massaal druk maken over dezelfde onderwerpen. Dit keer gaat het om olie, rentes en geopolitieke spanningen. Een klassieke combinatie waar beleggers doorgaans niet bepaald ontspannen van worden. Ook op de valutamarkten zien we beweging. De Japanse yen is in trek en noteert rond het hoogste niveau van dit jaar. Daarover later meer.

Vandaag keren ook Amerikaanse beleggers terug van het Labor Day-weekend. Dat betekent dat de liquiditeit op de markten weer volledig is hersteld. Zoals vaker geldt: wanneer iedereen weer achter zijn scherm zit, kunnen koersbewegingen soms groter uitvallen dan de onderliggende nieuwsfeiten rechtvaardigen.

Olie domineert het sentiment

Het belangrijkste thema van deze week is zonder twijfel de situatie rond Iran en de Straat van Hormuz. De prijs van een vat Brentolie noteert inmiddels vlak onder de psychologisch belangrijke grens van $100, nadat de spanningen tussen Iran en de Verenigde Staten verder zijn opgelopen. Er circuleren berichten over een tijdelijke veilige zeeroute via Oman, maar de details zijn nog onduidelijk en de reactie van Washington blijft een belangrijke onbekende factor.

Markten reageren vaak instinctief op dit soort ontwikkelingen. Dat is begrijpelijk, aangezien dagelijks nog altijd ongeveer 10 miljoen vaten olie door de Straat van Hormuz worden vervoerd. Toch is het goed om te beseffen dat geopolitieke schokken doorgaans een grotere impact hebben op het marktsentiment dan op de economische realiteit. Dat betekent niet dat risico's genegeerd moeten worden, maar wel dat beleggers zich beter niet te veel laten meeslepen door de emoties van het moment.

Ondanks de stijging van bijna 16% van de wereldwijde aandelenmarkt, gemeten aan de MSCI AC World-index, zijn aandelen dit jaar gemiddeld ongeveer 10% goedkoper geworden. Dat lijkt tegenstrijdig, maar de verklaring is eenvoudig: de winstgroeiverwachtingen zijn nog veel sterker gestegen dan de aandelenkoersen. Zolang die winstgroei en winstverwachtingen niet verslechteren, kunnen aandelenmarkten ondanks hogere rentes verder oplopen.

Eén ding lijkt vrijwel zeker: hogere energieprijzen maken het werk van centrale banken een stuk ingewikkelder. Op dit moment is dat mogelijk belangrijker dan veel van de uitspraken die beleidsmakers zelf doen.

Oplopende rentes houden Europa in hun greep

De obligatiemarkt blijft ondertussen een bron van onrust. Europese staatsleningen stonden gisteren opnieuw onder druk, waarbij vooral de lange looptijden stevige rentestijgingen lieten zien. Franse, Britse en Italiaanse staatsleningen met een looptijd van dertig jaar bereikten nieuwe meerjarige hoogtepunten, terwijl zelfs de Duitse Bund de hoogste rentevergoeding biedt sinds 2011.

De Duitse tienjaarsrente steeg gisteren met vijf basispunten naar 3,39% na de grote verkiezingswinst van de AfD bij de deelstaatverkiezingen in Sachsen-Anhalt. Beleggers verlangen een hogere vergoeding voor inflatie-, begrotings- en politieke risico's. Daarnaast speelt de toenemende politieke onzekerheid in Duitsland een rol. De traditionele status van Duitse staatsobligaties als ultieme veilige haven wordt daardoor minder vanzelfsprekend gevonden dan enkele jaren geleden.

Door de afwezigheid van Amerikaanse beleggers lagen de handelsvolumes op de Europese aandelenmarkten gisteren ongeveer 40% onder het gemiddelde van de afgelopen dertig dagen. Toch hielden de aandelenbeurzen redelijk stand. De CAC 40-index steeg met 0,3%, terwijl de FTSE 100-index 0,1% verloor. In Italië sloot de FTSE MIB-index 0,25% hoger. De Stoxx Europe 600-index eindigde uiteindelijk vrijwel onveranderd na een weinig inspirerende handelsdag.

Op macro-economisch vlak viel vooral het zwakke Duitse productiecijfer op. De industriële productie daalde in juli met 1,1% op maandbasis, terwijl economen op een stijging van 0,2% hadden gerekend. Daarmee blijft de Europese industriële motor haperen. Dat lijkt relevanter dan de opwaartse bijstelling van de economische groei in de eurozone, die werd verhoogd van 1,0% naar 1,2% op jaarbasis en grotendeels werd gedragen door Ierland.

Alle ogen gericht op de Amerikaanse centrale bank

Wall Street bleef gisteren gesloten vanwege Labor Day. Vandaag zal daarom vooral worden gekeken naar de reactie van Amerikaanse beleggers op de combinatie van hogere olieprijzen, stijgende rentes en een sterkere Japanse yen.

De onzekerheid rond de Amerikaanse centrale bank (de Fed) is momenteel uitzonderlijk groot. De markt beschouwt de komende beleidsvergadering vrijwel als een muntworp tussen een renteverhoging en een rentepauze. Het sterke Amerikaanse banenrapport van afgelopen vrijdag heeft de voorstanders van een strakker monetair beleid ongetwijfeld extra argumenten gegeven.

Persoonlijk verwacht ik dat een renteverhoging de opwaartse druk op de lange rente juist kan verminderen. Dat zou per saldo gunstiger kunnen zijn voor de economie dan het nadeel van iets hogere korte rentes. De Amerikaanse economie lijkt momenteel sterk genoeg om een dergelijke stap op te vangen. De winstverwachtingen van bedrijven blijven robuust en recente macro-economische cijfers bevestigen dat de economie in redelijk goede conditie verkeert.

Azië zoekt steun bij technologie

De meeste Aziatische aandelenmarkten kleuren vanochtend rood. Technologieaandelen blijven relatief goed liggen, maar het algemene sentiment is toch negatief. Vooral in het laatste handelsuur liep de verkoopdruk op.

De Zuid-Koreaanse Kospi-index noteert op het moment van schrijven 1,3% hoger, terwijl de Taiwanese beurs 0,5% verliest. De Hang Seng-index daalt met 0,4% en de CSI 300-index levert 0,2% in.

Chinese handelscijfers over augustus wijzen op een sterke exportgroei van 25% en een stijging van de import met 28,2%. Beide cijfers vielen echter net iets lager uit dan analisten hadden verwacht.

Japanse aandelen staan onder druk door de sterkere yen, die het vooruitzicht voor exportbedrijven minder gunstig maakt. De Japanse munt bereikte het hoogste niveau in ongeveer zes maanden ten opzichte van de dollar. Dat hangt samen met de verwachting dat de Bank of Japan later deze maand de beleidsrente zal verhogen en mogelijk zal hinten op een strakker monetair beleid.

Ondertussen blijft ook koper in de belangstelling staan. De koperprijs bereikte opnieuw een historisch hoogtepunt. Dat weerspiegelt zowel zorgen over het aanbod als verwachtingen van nieuwe Amerikaanse importheffingen. Koper wordt vaak gezien als een belangrijke thermometer voor de industriële activiteit, al spelen geopolitieke factoren momenteel eveneens een belangrijke rol.

Macrodata en de rentemarkt

Vanmorgen werd bevestigd dat de Nederlandse inflatie in augustus op jaarbasis uitkwam op 3,3%. De geharmoniseerde Europese inflatiemaatstaf bleef staan op 2,8%. Grote verrassingen leverde dat niet op.

Later vandaag verschuift de aandacht naar de Amerikaanse NFIB-index voor het midden- en kleinbedrijf. Hoewel deze vertrouwensindicator normaal gesproken weinig invloed heeft op de markten, kan dat deze keer anders liggen. Elke aanwijzing over de kracht van de Amerikaanse economie wordt momenteel direct vertaald naar verwachtingen over het toekomstige rentebeleid van de Amerikaanse centrale bank (de Fed).

Daarnaast staat een veiling van vijfjarige Amerikaanse staatsobligaties op het programma. Gezien de wereldwijde verkoopdruk op obligatiemarkten zal vooral worden gekeken naar de vraag van beleggers. Een sterke veiling kan voor wat rust zorgen, terwijl een zwakke veiling het rentethema juist verder kan aanjagen.

Agenda van vandaag

De belangrijkste vraag vandaag is of de terugkeer van Amerikaanse beleggers zal leiden tot meer rust of juist tot meer volatiliteit. De combinatie van olie rond $100 per vat, onzekerheid over de Amerikaanse centrale bank en oplopende staatsrentes zorgt in elk geval voor voldoende gesprekstof.

Daarnaast blijven de ontwikkelingen rond Iran, de Straat van Hormuz en de mondiale obligatiemarkten bepalend voor het sentiment. Positief is dat technologieaandelen wereldwijd veerkracht tonen en dat de winstverwachtingen voor veel bedrijven vooralsnog solide blijven.

De futures (termijncontracten) op de Amerikaanse aandelenindices noteren op het moment van schrijven lager voor de Dow Jones-index, vlak voor de S&P 500-index en 0,5% hoger voor de Nasdaq 100-index. Daarmee wijzen zij op een verdeelde opening van Wall Street later vandaag. De Europese beurzen zullen naar verwachting vlak tot licht lager van start gaan.

Goed om te weten

Beleggen brengt risico’s en kosten met zich mee. Je kunt jouw inleg of een deel hiervan verliezen. Lees meer over de risico's van beleggen.

Deze publicatie is opgesteld namens ING Bank N.V., en slechts bedoeld ter informatie. ING Bank N.V. betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om ervoor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in deze publicatie heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING Bank N.V. geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. De informatie in deze publicatie kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Overneming van gegevens uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron wordt vermeld. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, handelsregister nr. 33031431, en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM). ING Bank N.V. is onderdeel van ING Groep N.V.