De neerwaartse risico’s in de AEX Index
AEX Index
Lange termijn Trend : Neutraal
Korte termijn Trend : Neutraal
Steun 1 : 1.096,50 Weerstand 1: 1.121,90
Steun 2 : 1.091,70 Weerstand 2: 1.137
De negatieve divergentie en momentum
Recent hebben wij de Lange termijn Trend voor aandelenmarkten verlaagd van ‘Stijgend’ naar ‘Neutraal’. In deze update gaan we dieper in op één van de belangrijkste redenen achter deze wijziging: de ontwikkeling van negatieve divergentie in relatie tot het momentum, gemeten met de Relative Strength Index (RSI).
Momentum wordt gebruikt om de kracht van een trend te beoordelen en kan op verschillende manieren worden gemeten. Bekende voorbeelden zijn de MACD, die de afstand tussen voortschrijdende gemiddelden analyseert, en de RSI, waarop wij ons in deze analyse concentreren. Deze indicatoren hebben één belangrijk kenmerk gemeen: zij vergelijken de huidige koersontwikkeling met historische prijsbewegingen.
De onderliggende gedachte is dat de kracht van een trend, zowel stijgend als dalend, vaak afneemt naarmate een markt een belangrijke top of bodem nadert. Toch mag dit niet als een absolute wetmatigheid worden beschouwd. Een afnemend momentum betekent niet automatisch dat een trend direct ten einde komt. Integendeel, trends kunnen ondanks negatieve divergentie nog geruime tijd in dezelfde richting worden voortgezet.
Het is daarom onjuist en potentieel gevaarlijk om negatieve divergentie vooraf als bewijs van een markttop te beschouwen. Zoals de historische voorbeelden verderop laten zien, kan divergentie langdurig aanhouden voordat een daadwerkelijke correctie volgt.
Ook hier geldt dat geen enkele indicator op zichzelf voldoende is om een marktrichting te voorspellen. Het draait uiteindelijk om een combinatie van factoren die gezamenlijk een duidelijker beeld van het marktrisico geven.
In deze analyse gebruiken wij de standaard RSI-formule van J. Welles Wilder met een periode van 14 dagen. Omdat de voorbeelden gebaseerd zijn op dag grafieken, meet de RSI de verhouding tussen stijgende en dalende slotkoersen over de laatste veertien handelsdagen.
Voorbeelden binnen een bullmarkt
Over het algemeen wordt een RSI boven 70 beschouwd als een teken van sterke marktomstandigheden, waarbij de markt als ‘overbought’ wordt aangemerkt. Een RSI onder 30 duidt juist op zwakte en wordt omschreven als ‘oversold’.
Een veelgemaakte fout onder beleggers is de veronderstelling dat een RSI boven 70 automatisch een markttop impliceert, terwijl een RSI onder 30 direct zou wijzen op een marktbodem. De praktijk laat zien dat dit zelden zo eenvoudig is.
Voor een zinvolle vergelijking van RSI-bewegingen is het van belang rekening te houden met de marktdynamiek. Het vergelijken van een RSI-patroon binnen een stijgende trend met een zijwaartse markt heeft weinig toegevoegde waarde, omdat beide marktomgevingen fundamenteel verschillend zijn. Alle voorbeelden in deze analyse zijn daarom afkomstig uit stijgende marktfases van de afgelopen jaren.
Negatieve divergentie definiëren wij als een situatie waarin de koers hogere toppen vormt, terwijl het momentum indicator juist lagere toppen laat zien.
Laten we beginnen met de huidige marktsituatie. Het momentum in het onderste gedeelte van de grafiek laat sinds begin oktober vorig jaar een patroon van lagere toppen zien (rode lijn), terwijl de koers in dezelfde periode juist hogere toppen heeft gevormd (groene lijn). Daarnaast hebben wij een extra referentielijn toegevoegd (blauw), waaruit blijkt dat sinds juni van dit jaar zelfs sprake is van een verdere verzwakking van het momentum.
De conclusie is duidelijk: de onderliggende kracht van de opwaartse trend neemt af.
Deze divergentie is inmiddels al geruime tijd aanwezig. Zoals eerder aangegeven kan negatieve divergentie lange tijd voortbestaan voordat zij daadwerkelijk resulteert in lagere koersen. Wel geldt dat hoe langer een dergelijke divergentie aanhoudt, hoe groter de kans dat de daaropvolgende correctie krachtig kan zijn.
Daarnaast laat deze periode duidelijk zien dat een RSI boven 70 niet automatisch samenvalt met een markttop.
De negatieve divergentie van 2021
Van alle historische voorbeelden vertoont de situatie van 2021 de meeste overeenkomsten met de huidige marktomstandigheden, zowel qua duur van de divergentie als qua positie binnen de grotere stijgende trend die zich sinds de bodem in maart 2020 ontwikkelde.
Na de RSI-top van medio februari 2021 ontwikkelde zich een langdurige negatieve divergentie die aanhield tot november van datzelfde jaar. Pas daarna volgde een grotere en langdurige correctie, die uiteindelijk uitmondde in de bearmarkt van 2022.
Vanaf de laatste RSI-gerelateerde koerstop in november op 827,57 punten daalde de index naar een dieptepunt van 611,74 punten op 12 oktober 2022. Dit correspondeert met een correctie van circa 26%.
Dit voorbeeld dient niet als voorspelling van een vergelijkbare daling, maar illustreert de potentiële omvang van een correctie na een langdurige periode van negatieve divergentie.
Een gematigde correctie in 2023
Het tweede voorbeeld laat zien dat negatieve divergentie niet per definitie hoeft te leiden tot een zware correctie.
De divergentie begon in november 2022 en hield aan tot eind juli 2023, toen de index een laatste koerspiek bereikte op 794,27 punten. Vervolgens daalde de markt naar 711,69 punten op 23 oktober 2023, goed voor een correctie van ongeveer 10%.
Een mogelijke verklaring voor de relatief beperkte omvang van deze daling is dat de markt in 2022 al een forse correctie had doorgemaakt en dus redelijk vroeg in de nieuwe stijgende fase zat wat het neerwaarts potentieel beperkter maakt.
De korte maar scherpe daling van 2024
Ook in 2024 ontstond na een RSI-top rond medio februari een periode van negatieve divergentie. Deze hield aan tot juli voordat de markt uiteindelijk begon te corrigeren.
De laatste koerspiek in juli welke samenviel met de RSI top vond plaats bij een AEX-stand van 944,91 punten. Slechts enkele weken later bereikte de index een dieptepunt van 840,61 punten op 5 augustus, een daling van ongeveer 11%.
Deze beweging onderstreept dat opgebouwde negatieve divergentie wel degelijk serieus genomen moet worden.
Geen negatieve divergentie voorafgaand aan de correctie van 2025
De correctie van 2025 vormt een interessant tegenvoorbeeld. Hoewel zowel de koers als de RSI rond medio februari een top vormden, was er voorafgaand aan de daling geen sprake van negatieve divergentie.
Dit laat zien dat negatieve divergentie geen noodzakelijke voorwaarde is voor een correctie. Markten kunnen ook zonder waarschuwingssignalen vanuit het momentum scherp terugvallen.
Conclusie
De genoemde correcties dienen niet te worden geïnterpreteerd als voorspellingen voor de omvang van een toekomstige daling. Het doel van deze analyse is uitsluitend om inzicht te geven in de potentiële neerwaartse risico's die kunnen ontstaan na een langdurige periode van negatieve divergentie.
Voor de vergelijking hebben wij telkens de laatste RSI-top in de buurt van een overbought-situatie na divergentie als startpunt genomen en deze afgezet tegen het dieptepunt van de daaropvolgende correctie. Uiteraard is het in de praktijk vrijwel onmogelijk om exact op een top te verkopen of een bodem te kopen.
Desondanks geven deze historische voorbeelden een waardevolle indicatie van wat na de huidige periode van negatieve divergentie mogelijk is.
Momenteel identificeren wij twee relevante RSI-gerelateerde koerstoppen die beide samenvielen met een overbought-conditie: de top van juni op 1.081,18 punten en de top van medio juli op 1.102,38 punten. Het verschil tussen beide niveaus is beperkt.
Naar onze mening bieden vooral twee historische voorbeelden een relevant referentiekader voor de volgende correctie: de langdurige correctie van 2021-2022, die uiteindelijk resulteerde in een daling van circa 26%, en de korte maar krachtige correctie van 2024, waarin de markt ongeveer 11% terugviel.
Indien de hoogste top op 1.102,38 punten als uitgangspunt wordt genomen, zou een correctie van 26% impliceren dat de index op langere termijn kan terugvallen richting 815 punten. Een correctie van 11% zou daarentegen wijzen op een daling richting 981 punten.
Deze scenario’s illustreren dat het potentiële neerwaartse risico vanaf de huidige niveaus substantieel is. In combinatie met de aanhoudende negatieve divergentie en andere technische waarschuwingssignalen vormt dit voor ons voldoende aanleiding om de Lange termijn Trend te verlagen van ‘Stijgend’ naar ‘Neutraal’.
Tegelijkertijd is het belangrijk te benadrukken dat negatieve divergentie op zichzelf geen verkoopsignaal vormt. Historisch gezien gaat aan grotere correcties vaak eerst een duidelijk technisch verkoopsignaal in de dag grafiek vooraf. Een dergelijk signaal ontbreekt momenteel nog, waardoor de negatieve divergentie vooralsnog primair moet worden gezien als een waarschuwing voor toenemende kwetsbaarheid van de opwaartse trend en niet als bevestiging dat een correctie reeds is begonnen.
ANALISTENCERTIFICERING
De analist(en) die deze publicatie hebben opgesteld, verklaren hierbij dat de in deze publicatie geuite meningen hun persoonlijke mening over de betreffende effecten of emittenten nauwkeurig weergeven en dat geen enkel deel van hun compensatie direct of indirect verband houdt met de opname van specifieke aanbevelingen of meningen in deze publicatie. Deze beleggingsaanbeveling is opgesteld door Roelof-Jan van den Akker, technisch analist Deze publicatie is uitgebracht en voor het eerst verspreid op 27 juli 2026 om 07:00u door ING Bank N.V.
BELANGRIJKE OPENBAARMAKINGEN
Bedrijfsopenbaarmakingen zijn beschikbaar op de openbaarmakingspagina op onze website op https://research.ing.com.
De beloning van onderzoeksanalisten is niet gekoppeld aan specifieke investeringen die door ING Groep worden uitgevoerd. De beloning kan echter wel gedeeltelijk gebaseerd zijn op de totale inkomsten/winsten waaraan ‘investment banking’ ook bijdraagt.
Effecten prijzen: Prijzen worden genomen op basis van de slotkoers van de vorige dag op de thuismarkt, tenzij anders vermeld.
Beleid inzake belangenconflicten: ING beheert belangenconflicten die ontstaan als gevolg van de voorbereiding en publicatie van onderzoek door gebruik te maken van interne databases, meldingen door de betreffende medewerkers en Chinese muren zoals gecontroleerd door ING Compliance. Voor meer details zie ons ING Wholesale Banking Conflict of Interest Policy: ing-wb-conflicts-of-interest[1]policy_eng.pdf (ingwb.com).
ING kantoor analist: TRC - Amsterdam
juridische entiteit : ING Bank N.V.
adres: Bijlmerdreef 106, Amsterdam, 1102 CT, Nederland.
Toezichthouder: Autoriteit Financiële Markten
Disclaimer
Deze beleggingsaanbeveling is uitsluitend voor informatieve doeleinden. ING maakt deel uit van ING Groep (zijnde voor dit doel ING Groep N.V. en haar dochter- en gelieerde ondernemingen). De informatie in deze publicatie is geen beleggings-, juridisch of fiscaal advies of een aanbod of uitnodiging tot het kopen of verkopen van enig financieel instrument. Hoewel redelijke zorg is besteed om ervoor te zorgen dat de hierin opgenomen informatie op het moment van publicatie niet onwaar of misleidend is, geeft ING geen verklaring dat deze nauwkeurig of volledig is. De hierin opgenomen informatie kan zonder kennisgeving worden gewijzigd. ING kan andere communicatie hebben uitgegeven en kan in de toekomst andere communicatie uitgeven die inconsistent is met en tot andere conclusies komt dan de informatie in deze publicatie. Voor het opstellen van deze beleggingsaanbeveling is gebruik gemaakt van de volgende wezenlijke informatiebronnen: [ProRealTime en Updata} Voor deze beleggingsaanbeveling zijn geen beschermde modellen gebruikt. Tenzij anders vermeld, zal ING Bank N.V. de beleggingsaanbeveling niet actualiseren. Ontwikkelingen die zich na het opstellen van deze beleggingsaanbeveling hebben voorgedaan, kunnen van invloed zijn op de juistheid van de aannames waarop deze beleggingsaanbeveling is gebaseerd. ING Groep en haar functionarissen, werknemers, gerelateerde en discretionaire rekeningen kunnen, voor zover hierboven niet vermeld en voor zover wettelijk toegestaan, lange of korte posities hebben of anderszins een belang hebben bij transacties of investeringen (inclusief derivaten) waarnaar in deze publicatie wordt verwezen. Bovendien kan ING Groep bank-, verzekerings- of vermogensbeheer diensten verlenen aan, of dergelijke zaken vragen van, elk bedrijf waarnaar in deze publicatie wordt verwezen. Noch ING Groep noch haar functionarissen of werknemers aanvaarden enige aansprakelijkheid voor enig direct of gevolgschade die voortvloeit uit enig gebruik van deze publicatie of de inhoud ervan. Auteursrechten en databankrechtenbescherming bestaan in deze publicatie en deze mag niet worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door enige persoon voor enig doel zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van ING. Alle rechten zijn voorbehouden. Deze publicatie kan de adressen van of hyperlinks naar websites bevatten. Behalve voor zover de publicatie verwijst naar website materiaal van ING, heeft ING geen enkele site beoordeeld en neemt geen verantwoordelijkheid voor de inhoud die daarin is opgenomen. Een dergelijk adres of hyperlink (inclusief adressen of hyperlinks naar ING's eigen website materiaal) wordt uitsluitend voor uw gemak en informatie verstrekt en de inhoud van een dergelijke website maakt op geen enkele manier deel uit van dit document. Toegang tot een dergelijke website of het volgen van een dergelijke link via deze publicatie of de website van ING is op eigen risico. Elke investering waarnaar hierin wordt verwezen, kan aanzienlijke risico's met zich meebrengen, is mogelijk niet in alle rechtsgebieden beschikbaar, kan illiquide zijn en is mogelijk niet geschikt voor alle beleggers. De waarde van of inkomsten uit investeringen waarnaar hierin wordt verwezen, kunnen fluctueren en/of worden beïnvloed door wisselkoersveranderingen. In het verleden behaalde resultaten zijn geen indicatie voor toekomstige resultaten. Beleggen brengt risico’s en kosten met zich mee. U kunt uw inleg of een deel ervan verliezen. ING zal ontvangers van deze publicatie niet als haar klanten behandelen door het feit dat zij deze publicatie ontvangen. Beleggers dienen hun eigen onderzoeken en beleggingsbeslissingen te nemen zonder te vertrouwen op deze publicatie. Alleen beleggers met voldoende kennis en ervaring in financiële zaken om de verdiensten en risico's te evalueren, zouden een investering in een bedrijf of markt die hierin wordt besproken moeten overwegen en andere personen zouden geen actie moeten ondernemen op basis van deze publicatie. Klanten dienen contact op te nemen met analisten bij, en transacties uit te voeren via, een ING-entiteit in hun thuisland, tenzij de toepasselijke wetgeving anders toestaat. ING Bank N.V. is niet geregistreerd als broker-dealer en investment adviser zoals bedoeld in de Amerikaanse Securities Exchange Act van 1934, respectievelijk de Amerikaanse Investment Advisers Act van 1940, zoals van tijd tot tijd gewijzigd, en evenmin in de zin van andere toepasselijke wet- en regelgeving van de afzonderlijke staten van de Verenigde Staten van Amerika (hierna tezamen: ”Amerikaanse beleggingswetgeving”). Deze beleggingsaanbeveling is niet gericht tot en niet bestemd voor 'U.S. Persons' in de zin van de Amerikaanse beleggingswetgeving. Kopieën hiervan mogen niet worden verzonden of worden meegebracht naar de Verenigde Staten van Amerika of worden verstrekt aan U.S. Persons. ING is geautoriseerd door De Nederlandsche Bank en wordt gecontroleerd door de Europese Centrale Bank (ECB), De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM). ING Bank N.V. is opgericht in Nederland (Handelsregister nr. 33031431 Amsterdam). De bewoording in deze publicatie is geldig op de publicatiedatum zoals vermeld in deze publicatie. Aanvullende informatie is op aanvraag beschikbaar. Voor meer informatie over ING Groep, bezoek http://www.ing.com. Deze publicatie wordt alleen verspreid in Nederland door ING Bank N.V. en vormt "beleggingsonderzoek" voor de doeleinden van de Richtlijn markten voor financiële instrumenten (MiFID II) en bevat als zodanig een objectieve of onafhankelijke uitleg van de hierin opgenomen zaken. Aanbevelingen in deze publicatie mogen niet worden beschouwd als beleggingsadvies op basis van de persoonlijke omstandigheden van de ontvanger. Indien verdere verduidelijking nodig is over woorden of zinnen die in deze publicatie worden gebruikt, wordt de ontvanger aanbevolen onafhankelijk juridisch of financieel advies in te winnen. Deze beleggingsaanbeveling behelst geen individueel beleggingsadvies maar slechts een algemene aanbeveling waarop beleggers hun beleggingsbeslissingen mede kunnen baseren en vormt geen uitnodiging tot het aangaan van welke overeenkomst of verbintenis dan ook. Deze beleggingsaanbeveling is gebaseerd op aannames en vormt geen garantie voor een bepaalde ontwikkeling of resultaat. Aan deze beleggingsaanbeveling kunnen geen rechten worden ontleend. Beslissingen op basis van deze beleggingsaanbeveling zijn voor uw eigen rekening en risico. Aanvullende informatie is op aanvraag beschikbaar.